CMD Redactie

We gebruiken AI als een gereedschap, maar gedraagt het zich ook zo? Het antwoord vinden we in de zinnen die chatbots ons schrijven, de notificaties die we op het verkeerde moment binnenkrijgen en de interfaces die onze keuzes ongemerkt sturen. En, het werkt… omdat ze allemaal inspelen op iets wat we allemaal herkennen: onze automatische, emotionele en sociale reflexen. Het blijken metaforische breinen die ons gedrag bepalen.

Tijdens deze workshop ontdek je welke breinen AI-systemen bij jou activeren en hoe deze ongemerkt jouw keuzes beïnvloeden. Aan de hand van actuele casussen, breinkaarten en speelse opdrachten onderzoeken we wanneer AI-technologieën ons helpen en wanneer ze stilletjes het stuur overnemen. Je leert deze patronen niet alleen te herkennen, maar ook bespreekbaar te maken, met studenten, collega’s en jezelf.

Marieke de Vogel is docent Communication and Multimedia Design en onderzoeker aan de HAN. Vanuit haar project Digitale Alertheid ontwikkelt zij Conversation Pieces en workshops, die design patterns tastbaar maken. Niet om mensen bang te maken voor technologie, maar juist om ze steviger in hun stoel te zetten en om, zoals nu, de dialoog aan te gaan. De vraag is niet of we AI gebruiken, maar hoe we dat bewust kunnen doen en bovenal, wie er uiteindelijk aan het stuur zit. Every Click Matters!

Vibe coding is een manier van programmeren waarbij je bijna volledig vertrouwt op AI-tools om de code te schrijven. Jij houdt je alleen bezig met de vibe: visie, richting en globale functionaliteit. In plaats van zelf elke regel code te typen, voer je een gesprek met een AI-assistent. Met vibe coding verschuift de benodigde vaardigheid van technisch naar meer conceptueel denken. Zo kan iedere CMD’er interactieve prototypes maken en educatieve & creatieve experimenten uitvoeren.

Tijdens deze workshop gebruiken we de gratis tool Google Antigravity. Aan het eind van de sessie heb je zelf een web-app ontwikkeld, zoals deze in minimale tijd ontwikkelde twincities-site. Bovenal ontdekken we tijdens het vibe-coden: Wat gebeurt er als we AI inzetten als mede-maker, hoe verandert dit onze manier van ontwerpen, denken en prototypen en wat betekent snelheid voor creativiteit?

Erik Hekman is CMD-docent en oprichter van de master Data-driven Design op de Hogeschool Utrecht. Daarnaast is hij betrokken bij de minor Big Data Design en de specialisatie AI-Design en vervult de rol van AI-coördinator binnen het instituut voor Media van de hogeschool. Vanuit zijn onderwijspraktijk werkt hij aan de integratie van data en AI in designcurricula. Daarnaast is hij PhD-onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. In zijn onderzoek verkent hij hoe AI-gestuurde research agents academische praktijken modelleren. Zijn werk bevindt zich op het snijvlak van design, AI, digital humanities en critical code studies.

Generatieve AI (GenAI) daagt ons als opleidingen uit om niet aan de zijlijn te blijven staan, maar om actief eigenaarschap te nemen in deze transitie. Code schrijven, interfaces ontwerpen, content produceren, het zijn taken die tot voor kort het exclusieve domein van onze studenten waren. De technologie ontwikkelt zich sneller dan curricula kunnen volgen en de impact is nu al voelbaar -in de stagepraktijk, in de toetsing en in de rol van docent. De transitie heeft ook direct consequenties voor wat we onze studenten leren en hoe we ons curriculum inrichten. Tegelijkertijd is er veel ruis: overdreven beloftes vanuit Silicon Valley aan de ene kant, reflexmatige afwijzing aan de andere. Wat ontbreekt is een gedeeld kader om de veranderingen te duiden.

Tijdens de workshop co-creëer je, na een korte presentatie van het raamwerk, samen met de andere deelnemers. Het raamwerk geeft richting aan hoe het domein Creative Technologies (en CMD in het bijzonder) omgaat met de impact van GenAI. Het is opgebouwd rond zes vensters: Inspireren, Begrijpen, Verantwoorden, Navigeren, Verankeren en Toepassen en biedt een gedeelde taal om als opleiding de transitie bespreekbaar te maken. Voor CMD is de boodschap specifiek relevant: GenAI verandert niet alleen hoe we werken, maar ook wat we ontwerpen en hoe waarde verschuift van de oppervlaktelaag (interfaces, visuals, UX) naar de intelligentielaag daaronder. Dat vraagt om veranderingen van onze opleidingen.

De workshopbegeleiders willen het raamwerk toetsen met de CMD-stam en samen werken aan het versterken van de opleidingsspecifieke delen -met name wat de transitie betekent voor CMD. We zijn benieuwd naar de perspectieven vanuit de verschillende hogescholen. Deelnemers vertrekken met een gedeeld begrip van het raamwerk, concrete handvatten om de impact van GenAI op hun eigen opleiding te duiden en input die direct bijdraagt aan de definitieve versie van het document Doen om te weten (publicatie april 2026).

Taco van Loon is docent bij Creative Media and Game Technologies aan Saxion Hogescholen. Hij brengt het perspectief vanuit de Creative media and Game technologies-stam van het domein in en werkt samen met Jasper aan het overkoepelende raamwerk voor het domein Creative Technologies.

Jasper Schelling is docent en onderzoeker bij Communication and Multimedia Design aan de Hogeschool Rotterdam. Hij richt zich op de kruising van design, technologie en onderwijs en onderzoekt hoe GenAI het vakgebied van de creatieve technoloog transformeert.

Het raamwerk ‘Doen om te weten’ wordt mede ondersteund door lector Peter Troxler -Lectoraat Future of Working, Hogeschool Rotterdam.

De woorden die we gebruiken sturen ons denken, vaak zonder dat we het doorhebben. Veel bestaande termen rondom AI en data verhullen de systemen, keuzes en belangen die erachter zitten. Het ontwikkelen van een alternatieve taal helpt ons om op een kritische en creatieve manier bewust te worden van hoe fundamenteel data, AI en algoritmes ons digitale leven aan het veranderen zijn en wat wij in het ontwerponderwijs, als docenten en studenten, eraan kunnen doen.

In deze workshop maken we kritische AI-geletterdheid concreet door onze AI- en dataverbeeldingskracht aan het werk te zetten. Sterker nog, we ontwikkelen samen nieuwe woorden, voor professionele situaties waarin onze bestaande taal over data en AI niet meer voldoet. Het kan zijn dat we woorden nodig hebben voor nieuwe ervaringen met AI-technologie, of dat bestaande AI-taal ons irriteert. Zijn de camera’s van nu bijvoorbeeld nog wel camera’s, of eigenlijk gewoon datasensoren? Kunnen we betere woorden vinden voor ‘prompten’ of ‘large language models’? En zouden we online advertenties misschien wel beter dataprofielfoto’s kunnen noemen? De online advertenties die we zien, zijn namelijk gebaseerd op de dataprofielen die datahandelaars over ons creëren.

Levien Nordeman is docent bij de CMD, minor Big Data en Design en docent Critical Thinking & Data Studies bij de Master Data-driven Design (Hogeschool Utrecht). In zijn onderzoek richt Levien zich op creatieve methoden om kritische AI-geletterdheid bij professionals te ontwikkelen. Hij is binnen de Hogeschool Utrecht de initiator van de cursus ‘Denkgereedschappen voor het AI-tijdperk’ en werkt als adviseur AI bij het Teaching & Learning Network van de HU. Levien is daarnaast auteur van het boek Het Spiegelpaleis van Data (2023) en een van de leden van het Futures + Methods + Literacies Lab van de Universiteit Utrecht.