Skip to main content
All Posts By

CMD Redactie

The Mindtrick Machine – Welke breinen sturen jouw AI-gedrag

By Sessies III - 14:30

We gebruiken AI als een gereedschap, maar gedraagt het zich ook zo? Het antwoord vinden we in de zinnen die chatbots ons schrijven, de notificaties die we op het verkeerde moment binnenkrijgen en de interfaces die onze keuzes ongemerkt sturen. En, het werkt… omdat ze allemaal inspelen op iets wat we allemaal herkennen: onze automatische, emotionele en sociale reflexen. Het blijken metaforische breinen die ons gedrag bepalen.

Tijdens deze workshop ontdek je welke breinen AI-systemen bij jou activeren en hoe deze ongemerkt jouw keuzes beïnvloeden. Aan de hand van actuele casussen, breinkaarten en speelse opdrachten onderzoeken we wanneer AI-technologieën ons helpen en wanneer ze stilletjes het stuur overnemen. Je leert deze patronen niet alleen te herkennen, maar ook bespreekbaar te maken, met studenten, collega’s en jezelf.

Marieke de Vogel is docent Communication and Multimedia Design en onderzoeker aan de HAN. Vanuit haar project Digitale Alertheid ontwikkelt zij Conversation Pieces en workshops, die design patterns tastbaar maken. Niet om mensen bang te maken voor technologie, maar juist om ze steviger in hun stoel te zetten en om, zoals nu, de dialoog aan te gaan. De vraag is niet of we AI gebruiken, maar hoe we dat bewust kunnen doen en bovenal, wie er uiteindelijk aan het stuur zit. Every Click Matters!

Vibe coding – Van prompt naar prototype

By Sessies III - 14:30

Vibe coding is een manier van programmeren waarbij je bijna volledig vertrouwt op AI-tools om de code te schrijven. Jij houdt je alleen bezig met de vibe: visie, richting en globale functionaliteit. In plaats van zelf elke regel code te typen, voer je een gesprek met een AI-assistent. Met vibe coding verschuift de benodigde vaardigheid van technisch naar meer conceptueel denken. Zo kan iedere CMD’er interactieve prototypes maken en educatieve & creatieve experimenten uitvoeren.

Tijdens deze workshop gebruiken we de gratis tool Google Antigravity. Aan het eind van de sessie heb je zelf een web-app ontwikkeld, zoals deze in minimale tijd ontwikkelde twincities-site. Bovenal ontdekken we tijdens het vibe-coden: Wat gebeurt er als we AI inzetten als mede-maker, hoe verandert dit onze manier van ontwerpen, denken en prototypen en wat betekent snelheid voor creativiteit?

Erik Hekman is CMD-docent en oprichter van de master Data-driven Design op de Hogeschool Utrecht. Daarnaast is hij betrokken bij de minor Big Data Design en de specialisatie AI-Design en vervult de rol van AI-coördinator binnen het instituut voor Media van de hogeschool. Vanuit zijn onderwijspraktijk werkt hij aan de integratie van data en AI in designcurricula. Daarnaast is hij PhD-onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. In zijn onderzoek verkent hij hoe AI-gestuurde research agents academische praktijken modelleren. Zijn werk bevindt zich op het snijvlak van design, AI, digital humanities en critical code studies.

Doen om te weten – Bewegen in een wereld met generatieve AI

By Sessies III - 14:30

Generatieve AI (GenAI) daagt ons als opleidingen uit om niet aan de zijlijn te blijven staan, maar om actief eigenaarschap te nemen in deze transitie. Code schrijven, interfaces ontwerpen, content produceren, het zijn taken die tot voor kort het exclusieve domein van onze studenten waren. De technologie ontwikkelt zich sneller dan curricula kunnen volgen en de impact is nu al voelbaar -in de stagepraktijk, in de toetsing en in de rol van docent. De transitie heeft ook direct consequenties voor wat we onze studenten leren en hoe we ons curriculum inrichten. Tegelijkertijd is er veel ruis: overdreven beloftes vanuit Silicon Valley aan de ene kant, reflexmatige afwijzing aan de andere. Wat ontbreekt is een gedeeld kader om de veranderingen te duiden.

Tijdens de workshop co-creëer je, na een korte presentatie van het raamwerk, samen met de andere deelnemers. Het raamwerk geeft richting aan hoe het domein Creative Technologies (en CMD in het bijzonder) omgaat met de impact van GenAI. Het is opgebouwd rond zes vensters: Inspireren, Begrijpen, Verantwoorden, Navigeren, Verankeren en Toepassen en biedt een gedeelde taal om als opleiding de transitie bespreekbaar te maken. Voor CMD is de boodschap specifiek relevant: GenAI verandert niet alleen hoe we werken, maar ook wat we ontwerpen en hoe waarde verschuift van de oppervlaktelaag (interfaces, visuals, UX) naar de intelligentielaag daaronder. Dat vraagt om veranderingen van onze opleidingen.

De workshopbegeleiders willen het raamwerk toetsen met de CMD-stam en samen werken aan het versterken van de opleidingsspecifieke delen -met name wat de transitie betekent voor CMD. We zijn benieuwd naar de perspectieven vanuit de verschillende hogescholen. Deelnemers vertrekken met een gedeeld begrip van het raamwerk, concrete handvatten om de impact van GenAI op hun eigen opleiding te duiden en input die direct bijdraagt aan de definitieve versie van het document Doen om te weten (publicatie april 2026).

Taco van Loon is docent bij Creative Media and Game Technologies aan Saxion Hogescholen. Hij brengt het perspectief vanuit de Creative media and Game technologies-stam van het domein in en werkt samen met Jasper aan het overkoepelende raamwerk voor het domein Creative Technologies.

Jasper Schelling is docent en onderzoeker bij Communication and Multimedia Design aan de Hogeschool Rotterdam. Hij richt zich op de kruising van design, technologie en onderwijs en onderzoekt hoe GenAI het vakgebied van de creatieve technoloog transformeert.

Het raamwerk ‘Doen om te weten’ wordt mede ondersteund door lector Peter Troxler -Lectoraat Future of Working, Hogeschool Rotterdam.

Tijd voor nieuwe AI-taal

By Sessies III - 14:30

De woorden die we gebruiken sturen ons denken, vaak zonder dat we het doorhebben. Veel bestaande termen rondom AI en data verhullen de systemen, keuzes en belangen die erachter zitten. Het ontwikkelen van een alternatieve taal helpt ons om op een kritische en creatieve manier bewust te worden van hoe fundamenteel data, AI en algoritmes ons digitale leven aan het veranderen zijn en wat wij in het ontwerponderwijs, als docenten en studenten, eraan kunnen doen.

In deze workshop maken we kritische AI-geletterdheid concreet door onze AI- en dataverbeeldingskracht aan het werk te zetten. Sterker nog, we ontwikkelen samen nieuwe woorden, voor professionele situaties waarin onze bestaande taal over data en AI niet meer voldoet. Het kan zijn dat we woorden nodig hebben voor nieuwe ervaringen met AI-technologie, of dat bestaande AI-taal ons irriteert. Zijn de camera’s van nu bijvoorbeeld nog wel camera’s, of eigenlijk gewoon datasensoren? Kunnen we betere woorden vinden voor ‘prompten’ of ‘large language models’? En zouden we online advertenties misschien wel beter dataprofielfoto’s kunnen noemen? De online advertenties die we zien, zijn namelijk gebaseerd op de dataprofielen die datahandelaars over ons creëren.

Levien Nordeman is docent bij de CMD, minor Big Data en Design en docent Critical Thinking & Data Studies bij de Master Data-driven Design (Hogeschool Utrecht). In zijn onderzoek richt Levien zich op creatieve methoden om kritische AI-geletterdheid bij professionals te ontwikkelen. Hij is binnen de Hogeschool Utrecht de initiator van de cursus ‘Denkgereedschappen voor het AI-tijdperk’ en werkt als adviseur AI bij het Teaching & Learning Network van de HU. Levien is daarnaast auteur van het boek Het Spiegelpaleis van Data (2023) en een van de leden van het Futures + Methods + Literacies Lab van de Universiteit Utrecht.

Trends, ontwikkelingen en relevantie

By Nieuws

De instroom van CMD-opleidingen loopt terug. Vanuit trends en ontwikkelingen kunnen we begrijpen wat daar de oorzaken van zijn. Maar veranderingen creëren ook kansen om onze opleidingen relevant te houden in de toekomst.  

  • De instroom van het totaal aantal hbo-studenten zal over 10 jaar met 15% gedaald zijn -van 108.000 nu naar circa 93.000.
  • De doorstroom vanuit het mbo en met name AD’s zal toenemen en vanuit havo en vwo zal het afnemen.

 

  • Er zal een grote vraag blijven naar hbo-professionals met een zorg-, techniek- en onderwijsachtergrond.
  • De halfwaardetijd van kennis zal blijven afnemen, waardoor er meer vraag zal komen naar Leven Lang Ontwikkelen en hiermee groei van AD’s, deeltijdopleidingen, modulaire trajecten en microcredentials.
  • De diversiteit van studenten zal toenemen, wat andere manieren van begeleiden zal vragen.
  • De wereld en studenten vragen meer aandacht voor duurzaamheid, rechtvaardigheid en gelijkheid. Hierdoor zal innovatie en maatschappelijke impact een steeds belangrijke rol moeten krijgen.

 

  • De technologisering, waaronder toepassingen van AI in de wereld, zal in rap tempo toenemen. Dit stelt ons niet alleen de vraag waartoe we opleiden, maar ook hoe we opleiden.

 

Welke belangrijke trends en ontwikkelingen zie jij en hoe kunnen wij daarop inspelen?

Tegenstroom – Promotie van onze opleidingen

By Sessies II - 13:30

De instroom van nieuwe hbo-studenten zal over 10 jaar gedaald zijn met 15%. Voor onze opleidingen is de urgentie er nu al. De inschrijvingen voor CMD’s  zijn de afgelopen 5 jaar zo goed als gehalveerd. Deze trend lijkt zich het komende jaar voort te zetten. Naast het verzorgen van relevant, toekomstbestendig onderwijs, kunnen we nu al inzetten op communicatie & PR.

Tijdens deze sessie onderzoeken we op welke wijze instroomactiviteiten en communicatie & PR-activiteiten kunnen bijdragen aan een toename van het aantal inschrijvingen voor onze opleidingen. Hoe kun je een open dag vormgeven, op welke wijze kunnen meeloopdagen en proefstuderen bijdragen aan een positieve ervaring met de opleiding? Hoe kunnen we elkaar inspireren en vooruithelpen? In deze sessie richten we ons nadrukkelijk niet op knelpunten of belemmeringen, maar op concrete acties: wat kunnen we nu praktisch doen om onze opleidingen zichtbaarder en aantrekkelijker te maken voor toekomstige studenten?

Thijs Bos is docent en instroomcoördinator op De Haagse Hogeschool.

De kracht van een notitieboek – Ontwerp je denken

By Sessies II - 13:30

De Bullet Journal methode draagt bij aan het ontwerpen van jouw eigen manier van denken. Binnen CMD gaat ontwerpen niet alleen over vorm, maar ook over betekenis, verantwoordelijkheid en impact. Hoe we denken bepaalt wat we maken en hoe we ons verhouden tot een wereld in voortdurende verandering. Ontwikkelingen in technologie en AI volgen elkaar snel op en vragen om bewust omgaan met ons eigen denkvermogen. Door gedachten vast te leggen, te ordenen en te bevragen op papier, wordt denken zichtbaar en bewust stuurbaar.

Tijdens deze praktische workshop werk je met pen en papier en maak je kennis met de basisprincipes van de Bullet Journal methode. Door middel van korte oefeningen ervaar je hoe schrijven en structureren helpt om focus, inzicht en samenhang in je denken te creëren. Het notitieboek fungeert als werkruimte om gedachten te ontwerpen, keuzes te verkennen en richting aan te brengen. Vanuit deze persoonlijke ervaring maken we samen de vertaalslag naar de onderwijspraktijk. Hoe helpt deze manier van werken studenten om actief om te gaan met verandering, reflectie en planning binnen studie en projecten?

Wander Elout is docent en minorcoördinator bij CMD Leeuwarden en betrokken bij de minor Experience Design. Daarnaast is hij gecertificeerd Bullet Journal-trainer. In zijn onderwijspraktijk werkt hij veel met reflectie, persoonlijk leiderschap en het zichtbaar maken van denkprocessen. Wander gebruikt Bullet Journaling als toegankelijk en praktisch middel om studenten te ondersteunen bij het maken van bewuste keuzes en het vormgeven van hun leerproces. Zijn workshops zijn direct toepasbaar. Wander wordt gedreven door het versterken van zelfstandig denken bij studenten en docenten; in een onderwijscontext waarin ontwikkelingen elkaar steeds sneller opvolgen.

Ontwerpen met AI – Introductie Figma Make

By Sessies II - 13:30

Figma Make maakt ontwerpen voor het web sneller met AI. Je genereert UI-elementen, complete interfaces of interactieve prototypes die je verder uitwerkt in Figma. Voor studenten wordt de stap van idee naar prototype daarmee een stuk korter. Maar de tool kan ook leiden tot visuele middelmaat en voor complexe flows is het niet geschikt.

Tijdens deze sessie leer je best practices en ontvang je tips over het werken met Figma Make. Daarnaast bespreken we hoe je de tool kunt inzetten in je lessen. Je gaat ook kort zelf aan de slag met het genereren van een eenvoudig prototype. Na afloop heb je een goed beeld van de mogelijkheden van Figma Make, heb je geoefend met het genereren van een interface en weet je waar de valkuilen liggen, zodat je studenten beter kunt begeleiden en hun werk kritischer kunt beoordelen.

Bedoeld voor  nieuwsgierige docenten met basiservaring Figma
Duur  45 minuten
Neem mee  je laptop met Figma geïnstalleerd

Jeroen Disch is een ontwerper met meer dan 20 jaar ervaring in merkidentiteiten, digital design en ontwerpen met AI. Hij leidde teams bij onder andere GRRR en Bravoure en werkt nu als zelfstandig art-director en docent. Hij geeft les bij verschillende CMD-opleidingen en is schrijver van de nieuwsbrief Halfvet, elke twee weken gelezen door 3000+ Nederlandse creatieven. Meer over Jeroen Disch op disch.nl.

De nieuwe interface is een gesprek – Heuristische evaluatie voor conversational design

By Sessies II - 13:30

Steeds meer studenten ontwerpen conversational agents, chatbots en AI-interfaces. Diensten verschuiven van schermen en knoppen naar dialogen als primaire interface. Maar waar we voor traditionele interfaces duidelijke UX-heuristieken hebben, zoals van Jacob Nielsen en Ben Shneiderman, zijn die voor conversational interfaces minder uitgekristalliseerd. Wanneer is een chatbot “goed”? Wat maakt een gesprek effectief, ethisch, of overtuigend? Hoe beoordeel je agency, transparantie, usability en empathie?

Tijdens deze praktische workshop verkennen we bestaande en nieuwe heuristieken voor conversational design. We onderzoeken samen welke criteria relevant zijn voor dialoog interfaces en hoe jij deze heuristieken op een bruikbare, praktische manier kunt toepassen. Doel is om samen tot een set werkbare en relevante heuristieken voor conversational interfaces te komen, die jij en je studenten kunnen gebruiken in onderwijs en afstuderen.

Marieke Welle Donker-Kuijer is docent bij CMD Utrecht en de master Data-Driven Design, en betrokken bij de minor Big Data en Design. Daarnaast is zij afgelopen jaar gepromoveerd op de vraag hoe experts heuristische evaluaties in de praktijk uitvoeren, en hoe de vorm en inhoud van heuristieken hun oordelen beïnvloeden. Marieke vindt het een uitdaging om theorieën en onderzoeksmethoden zo naar de praktijk te vertalen, dat CMD- en DDD-studenten hier direct praktisch mee aan de slag kunnen en hun concepten en designs beter onderbouwen.

Van ethische intentie naar vertrouwde ontwerpreflex

By Sessies II - 13:30

Ontwerpers leren ethisch denken maar passen het niet altijd toe. Studenten kennen de frameworks: Value-Sensitive Design, Humanity-Centred Design, en toch grijpen ze in de praktijk onbewust naar vertrouwde patronen, die ze doorleven op sociale media, gaming of datingapps -zonder te beseffen welke ethische aannames ze daarmee meenemen. Dit noemen we een solution repertoire: de mentale gereedschapskist van ontwerpoplossingen die studenten reflexmatig meenemen uit hun eigen digitale leefwereld. Het probleem is niet dat ze die patronen niet kennen, het probleem is dat ze deze toepassen zonder deze kritisch te bevragen of ze aan te passen in de nieuwe context.

Tijdens deze interactieve lezing verkennen we samen hoe dit gebeurt en wat we eraan kunnen doen. Aan de hand van een concrete casus, studenten die digitale democratische participatietools ontwerpen voor praktisch opgeleide jongeren, ontdekken we samen hoe een ‘speelveldanalyse’ zichtbaar maakt waar ontwerp en ethiek wringen: in technologie, samenleving, organisatie en het ontwerpproces zelf. Je gaat niet weg met één antwoord, maar met een scherper oog voor de spanning tussen goede intenties en alledaagse ontwerpkeuzes.

Saskia Pouwels is CMD-docent en onderzoeker bij het lectoraat Human Experience & Media Design aan de HU. Daarnaast werkt zij als PhD-onderzoeker aan de TU/e (Industrial Design). Haar promotieonderzoek richt zich op agency en digitale democratische innovaties: hoe ontwerp agency kan versterken in participatieprocessen en gelijkwaardige democratische deelname kan bevorderen. Voor haar academische carrière werkte ze als senior ontwerper bij Studio Dumbar en was ze bijna tien jaar oprichter en mede-eigenaar van ontwerpbureau Hats & Tales, waar ze ontwerpinterventies maakte voor maatschappelijk betrokken organisaties.